Məqalə
İstmosel — qeysəriyyədən sonra uzanan ləkələnmə və növbəti hamiləlik
Qısa cavab
İstmosel (beynəlxalq ədəbiyyatda «niche», rusdilli ədəbiyyatda «nişa») əvvəlki qeysəriyyə çapığı nahiyəsində uşaqlıq divarında cib şəklində girintidir. Qeysəriyyədən sonra çox tez-tez rast gəlinir və əksər hallarda heç bir şikayət yaratmır. Bəzi qadınlarda isə bu əlamətlərlə özünü göstərir:
- menstruasiyadan sonra günlərlə davam edən qəhvəyi ləkələnmə;
- ağrılı menstruasiya;
- uşaqlıq boşluğunda maye ilə müşayiət olunan, izahı tapılmayan ikincili sonsuzluq.
Belə hallarda müalicə mümkündür.
Nə qədər yayılıb?
Beynəlxalq mütəxəssislərin razılaşdırılmış rəyinə (2023) görə qeysəriyyədən sonra qadınların təxminən 60%-ində ultrasəsdə nişa görünə bilər. Lakin nişanın görünməsi hələ xəstəlik demək deyil. Mütəxəssislər nişa ilə birlikdə müəyyən şikayətlər olduqda bu vəziyyəti «qeysəriyyə çapığı pozğunluğu» adlandırmağı təklif edir.
Əlamətlər
Əsas əlamətlər:
- menstruasiyadan sonra uzanan ləkələnmə;
- qanaxma zamanı ağrı;
- embrion transferində kateterin keçirilməsində texniki çətinlik;
- uşaqlıq boşluğunda maye ilə birlikdə izahı tapılmayan ikincili sonsuzluq.
Əlavə əlamətlər:
- cinsi əlaqə zamanı ağrı;
- xroniki çanaq ağrısı;
- qeyri-adi ifrazat.
Diaqnoz necə qoyulur?
- Transvaginal ultrasəs. Ən yaxşı nəticəni uşaqlığa maye və ya gel yeridilməklə aparılan kontrastlı ultrasəs verir. Mütəxəssis konsensusuna görə çapıq nahiyəsində ən azı 2 mm dərinliyində girinti nişa sayılır.
- Ölçmələr. Nişanın uzunluğu, dərinliyi və qalan uşaqlıq divarının qalınlığı ölçülür. Müalicə seçimi üçün əsas göstərici qalan divarın qalınlığıdır.
- Histeroskopiya. Nişanı birbaşa görməyə imkan verir.
Müalicə seçimləri
- Şikayət yoxdursa: müalicə tələb olunmaya bilər.
- Yalnız ləkələnmə narahat edirsə və hamiləlik planlanmırsa: hormon müalicəsi.
- Histeroskopik korreksiya. Qalan divar kifayət qədər qalın olduqda nişanın kənarları histeroskopik yolla düzəldilir. Kəsik olmur, xəstə adətən həmin gün evə gedir.
- Laparoskopik və ya digər yolla bərpa. Divar nazikdirsə və növbəti hamiləlik planlanırsa, çapıq nahiyəsi açılıb yenidən tikilir.
Növbəti hamiləlik baxımından
Qeysəriyyə çapığı olan uşaqlıqda növbəti hamiləlikdə nadir, lakin ciddi problemlər ola bilər:
- hamiləliyin çapığın içində yerləşməsi;
- ciftin uşaqlığa dərin bitişməsi;
- uşaqlığın cırılması.
Buna görə qeysəriyyədən sonrakı hamiləlikdə erkən ultrasəslə hamiləliyin yeri yoxlanılmalıdır.
Dr. Haqverdiyevin praktikasında
- Həkimin maarifləndirici paylaşımlarında istmosel ayrıca mövzudur: əlamətlər, sonsuzluq və transfer uğursuzluğu ilə mümkün əlaqə, cırılma riski.
- Həkim uyğun seçilmiş hallarda istmosel nahiyəsinin histeroskopik yolla, kəsiksiz korreksiya edildiyini, ağır hallarda isə laparoskopik və ya açıq əməliyyatın lazım ola biləcəyini izah edir.
- Həkim histeroskopik yanaşmanın hər istmosel üçün uyğun olmadığını, qərarın ultrasəs müayinəsi və çapıq qalınlığına əsasən verildiyini vurğulayır.
Sual-cavab
Hər qeysəriyyədən sonra istmosel olurmu?
Xeyr, amma tez-tez rast gəlinir və əksəriyyəti şikayət yaratmır. Müalicə yalnız simptomlu hallarda nəzərdən keçirilir.
İstmosel müalicəsindən sonra normal doğuş mümkündürmü?
Bu, çapığın vəziyyətindən və əvvəlki qeysəriyyələrin sayından asılıdır. Doğuş planı hamiləlik zamanı həkimlə müzakirə olunur.
Mənbələr
- Klein Meuleman SJM və b. Definition and criteria for diagnosing cesarean scar disorder. JAMA Network Open, 2023; 6(3): e235321. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2023.5321
- Jordans IPM və b. Sonographic examination of uterine niche in non-pregnant women: a modified Delphi procedure. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 2019; 53(1): 107–115. doi: 10.1002/uog.19049